Youth Cyber Team Arnhem: ‘Jongerenwerker kan niet meer om de online wereld heen’

Hoe werkt het TikTok algoritme? Welke vormen van exposure en online pesten zijn strafbaar? En wat kan je doen als je online een vervelende situatie meemaakt? Een greep uit de vragen die aan bod komen in de trainingen van het Youth Cyberteam op basisscholen in Arnhem.

Het Youth Cyber Team (YCT) geeft in groep 7 en 8 trainingen over online gedrag, fake news en verleidingen. Zo worden jongeren sterker en weerbaarder in de digitale wereld. Onderzoek van Bureau Beke laat zien dat de trainingen meetbaar effect hebben: deelnemers vergroten hun kennis én laten een attitudeverandering zien rond cyberweerbaarheid. Het YCT wordt mogelijk gemaakt door het Nationaal Programma Arnhem-Oost.

8 uur schermtijd

‘We kunnen als jongerenwerkers niet meer om de online wereld heen. De schermtijd van jongeren is gemiddeld 8 uur per dag. Toch hebben we het in onze samenleving nauwelijks over hoe we online met elkaar omgaan. Het YCT wil hier verandering in brengen’, aldus jongerenwerker Abdellatif el Malki van Presikhaaf University. ‘Iedere jongerenwerker zou online bekwaam moeten zijn, je komt er niet meer mee weg om alleen in de fysieke omgeving met jongeren te werken’, stelt hij.

Docenten in het basis- en voortgezet onderwijs hebben bovendien dagelijks te maken met online conflicten die in de klas tot uiting komen, of andersom. Voor docenten is dit ingewikkeld, omdat zij niet altijd over de tijd, kennis en vaardigheden beschikken om met hun leerlingen het gesprek te voeren over wat er online speelt.

Training door rolmodellen

Het YCT biedt een reeks van drie trainingen aan, gegeven door het jongerenwerk van Presikhaaf University en het AM-Support Team. Abdellatif: ‘Na afloop van de trainingen reeks ontvangen leerlingen een certificaat, die ze vaak trots in ontvangst nemen’. In de trainingen staan verschillende thema’s centraal:

• Online normen en waarden
• Online geweld & exposen (het delen van privé informatie of beelden van anderen zonder toestemming)
• Fake news & easy money (de verleidingen en risico’s van manieren om (online) snel geld te verdienen)

Bij de trainingen zijn altijd een of meerdere rolmodellen aanwezig. Emir Kavak is een van deze rolmodellen en werkt sinds kort als jongerenwerker. ‘Ik ben ook opgegroeid in deze wijk en heb zelf meegemaakt dat ik niet altijd de goede kansen heb gehad. Ik ben nog best wel jong – 20 jaar – en ik kan daardoor veel vertellen over mijn eigen ervaringen. Bijvoorbeeld over de druk die ik voelde om met ‘echte’ in plaats van neppe kleding rond te lopen.’ Emir voegt daaraan toe: ‘Ik ben blij dat ik met mijn ervaringen andere jongeren kan helpen, en dat ik daarmee iets voor mijn wijk kan betekenen.’

Training van het YCT in de klas

Straattaal en online trends

De trainingen zijn zo laagdrempelig mogelijk en naar voorkeur in kleine groepen, zodat er veel ruimte is voor interactie en het stellen van vragen. De aanpak is speels en de trainers maken regelmatig gebruik van straattaal. Emir: ‘Straattaal spreekt de jongeren aan.’ Trainers hebben zelf sociale media accounts om op de hoogte te blijven van de online trends en ontwikkelingen en om te zien wat de jongeren uit de wijk posten. De jongerenwerkers informeren elkaar over wat ze online zien om elkaar scherp te houden op wat er online speelt. Deze input gebruiken ze in de klassen tijdens de training, om goed aan te sluiten bij de actualiteit en te toetsen of online trends en (zorgelijke) ontwikkelingen herkenbaar zijn voor de leerlingen. Emir: ‘Sociale media vormen een onderdeel van ons leven, ook privé. We hebben er affiniteit mee. Het is geen 9 tot 5 baan, dat moet je wel kunnen.’

Het YCT werkt met veel stagiaires en leidt jongeren op tot vrijwilliger of rolmodel. ‘Deze jongeren leren niet alleen van ons maar wij leren ook van hen. Omdat zij vaak wat jonger zijn hebben ze veel online kennis en vaardigheden, die ze met ons delen,’ volgens Abdellatif.

Olievlek creëren

Het YCT wil een olievlek creëren met de trainingen, waarbij de impact doorvloeit in de wijk, op scholen en bij jongeren thuis. Dit doen ze in de eerste plaats door de aanpak te verbinden aan de pedagogische wijk structuur in Arnhem. Het idee van de pedagogische wijk structuur is dat jongerenwerkers in alle lijnen van het opgroeien aanwezig zijn. Met als doel dat kinderen van 9 t/m 27 jaar in beeld blijven en zorgelijke signalen preventief opgepakt worden.
Abdellatif: ‘We zien jongeren in de klas tijdens de training, maar zien ze vanuit het jongerenwerk ook weer op straat. Bovendien loopt op iedere middelbare school in Arnhem een jongerenwerker rond. Zodra de leerlingen dus naar de middelbare school gaan komen ze weer een van onze collega’s tegen. Als we zorgelijke signalen zien in de klas geven we dit door aan onze collega’s en kunnen zij hier extra scherp op zijn.’ De trainers stimuleren jongeren bovendien om thuis in gesprek te gaan met hun ouders over online thema’s. Ook organiseert het YCT trainingen voor de ouders van de jongeren uit de klassen die ze hebben bezocht.

Jongeren herinneren zich een jaar later vaak nog veel van de vorige trainingen.Jongerenwerker Abdellatif el Malki

Zaadje geplant

De trainers zien dat ze tijdens de trainingen een zaadje kunnen planten bij jongeren, wat ze aan het denken zet over hun online gedrag. Abdellatif: ‘Jongeren herinneren zich een jaar later vaak nog veel van de vorige trainingen. Een leerling vertelde tijdens bijles bijvoorbeeld dat nog steeds niet ‘geëxposed’ was in hun klas. Of ze vertellen dat ze geleerd hebben om niet in te gaan op een vraag om snel geld te verdienen. Op straat komen jongeren bovendien sneller naar ons toe als ze ergens mee zitten’.

Net als bij een zaadje dat je plant, heeft het ontwikkelen van online weerbaarheid na de trainingen blijvend tijd en aandacht nodig. Volgens Abdellatif is de kracht dat de jongeren na afloop van de trainingen (fysiek en online) in beeld blijven bij het jongerenwerk in de wijk en op school. Dit is in lijn met het gedachtegoed van de pedagogische wijk.

Kansen

Het YCT zou docenten en ouders graag nóg actiever willen betrekken bij de trainingen. Zodat zij meer zicht hebben op wat hun kinderen online doen en daar het gesprek over kunnen aangaan. Dat blijkt een uitdaging omdat docenten en ouders druk zijn en al veel andere dingen op hun bordje krijgen. Bovendien is er veel vraag vanuit scholen om de trainingen verder uit te breiden naar andere scholen in Arnhem. Daarvoor is meer capaciteit en financiële (subsidie) zekerheid op de langere termijn nodig.

Trainers van het YCT voor de klas

Youth Cyberteam in andere gemeenten

In Arnhem zijn ze trots dat andere gemeenten veel interesse tonen in het YCT, en ze voelen de verantwoordelijkheid om hun geleerde lessen te delen. Het is volgens Abdellatif vooral belangrijk om de aanpak met lokale trainers, rolmodellen en partners uit te voeren: ‘Lokale trainers en rolmodellen kennen de jongeren, weten wat er speelt in de wijken en op de scholen. Je moet onze Arnhemse trainers niet in Groningen voor de klas zetten.’

Bovendien ziet Abdellatif dat het belangrijk is om een pedagogische wijk structuur op te zetten in je stad, waar je het YCT duurzaam aan kan verbinden. ‘Dit is een structuur waar we in Arnhem inmiddels aan gewend zijn, maar niet overal werken ze op deze manier.’ Hij zegt daarover: ‘Ik ben trots dat de begeleiding vanuit het jongerenwerk hier in Arnhem duurzaam is vormgegeven. We blijven een generatie lang verbonden aan de jongeren, en we blijven ze zien. Het YCT is slechts een onderdeel in een groter geheel.’