De kracht van cultuur voor identiteitsontwikkeling bij jongeren

Cultuur draagt in kwetsbare wijken bij aan talentontwikkeling en mentale weerbaarheid. Dat zien we in de regio Rijnmond, waar twee initiatieven in Rotterdam-Zuid en Vlaardingen West creativiteit inzetten voor positieve identiteitsontwikkeling bij jongeren. Het maken van muziek, documentaires en podcasts helpt hen om zichzelf beter te begrijpen én om hun plek in de samenleving vorm te geven. 

Midden in de Vlaardingse Westwijk biedt talentstagehuis Level Up een laagdrempelige plek waar jongeren zich kunnen ontplooien. Het doel van Level Up is om ruimte te geven aan de jonge bewoners van de Westwijk. Zo kunnen zij hun eigen omgeving mooier maken en relevante werkervaring opdoen. Dat gebeurt onder andere door in de studio te werken aan de podcast West aan Zet, door grafisch ontwerpen en het produceren van muziek.

De podcasts zijn kenmerkend voor Level Up. Ze geven jongeren letterlijk een stem. Jongeren leren zo hun verhaal te delen, hun ervaringen te verwoorden en hun identiteit te onderzoeken. Elke maand is daarnaast de inspiratiedag ‘Voor de verandering’ waar lokale sprekers de jongeren motiveren met verhalen over hun eigen levenskeuzes.

Cultuur als levensles

De inspiratie voor Level Up vond oprichter Brian Silos in zijn eigen leven. “Op mijn 15e was ik al thuisloos en ik heb in gangs gehangen. Muziek heeft me veel gebracht toen ik me daarmee bezig ging houden.” Daar kwam later het sociaal werk bij. “Ik ben mijn leven gaan wijden aan de problemen die er zijn, de zaken waar ik vroeger tegenaan liep.” Die ervaring draagt hij nu over aan jongeren. Creativiteit is dus niet alleen een uitlaatklep, maar ook een bron van inzicht. Silos: ”Wat ik meegeef aan jongeren is dat muziek een leraar is.” Zijn verhaal onderstreept de kern van Level Up: cultuur en creativiteit helpen jongeren om zichzelf te zien, hun identiteit te versterken en een toekomst op te bouwen vanuit eigen kracht.

Level Up werkt bottom-up, legt Silos uit. “We vertrekken vanuit de behoefte van de jongere door te kijken naar hun talenten en vragen te stellen: Wat triggert jou? Wat irriteert jou? Wat houdt je bezig?  Zo ontstaat er een gesprek van mens tot mens, waarin ruimte ontstaat voor reflectie en het begrijpen van eigen oordelen en emoties”. Door jongeren uit te nodigen hun verhaal te vertellen en hen te laten inzien welke kwaliteiten zij in zich dragen, versterken de activiteiten van Level Up hun gevoel van eigenwaarde en positieve identiteit.

We vertrekken vanuit de behoefte van de jongere door te kijken naar hun talenten en vragen te stellenBrian Silos

Stagiair Jayden vertelt hoe Level Up hem hielp om zich te ontwikkelen: “Ik kwam hier steeds vaker. Niet alleen voor de activiteiten, maar ook om mee te werken. Daardoor ging ik steeds meer andere mensen helpen en ben uiteindelijk als sociaal werker stage komen lopen. Daarin probeer ik me nu te ontwikkelen.”

Een veilige basis als vertrekpunt

Voor Silos kunnen de activiteiten van Level Up alleen slagen als er sprake is van een veilige plek. “Het gaat om een secure base: een omgeving waar jongeren gezien en gehoord worden, zonder oordeel.” Dat is nodig, want jongeren die bij Level Up binnenkomen hebben vaak al veel meegemaakt. Ze kennen armoede of zijn vastgelopen bij reguliere stageplekken of in het schoolsysteem. Daarom kijkt Level Up juist naar kwaliteiten en talenten. “Hier moet je kunnen delen, elkaar kunnen helpen”.

Van beïnvloedbare jongeren naar beïnvloeders op Rotterdam-Zuid

Op Rotterdam-Zuid is het platform (Be)Invloed een ander voorbeeld van de rol van cultuur bij het versterken van de mentale veerkracht en weerbaarheid van jongeren. Het platform geeft een gezicht aan jongeren die zich bewust onttrekken aan negatieve invloeden in hun leefomgeving. Hieruit volgde een documentaire die focust op jongeren die zich ontwikkelen tot positieve rolmodellen voor hun buurt, en daarna een tweede documentaire die zich richt op professionals die zich dagelijks inzetten voor jongeren. Het platform laat jongeren zo ontdekken welke invloed zij zelf kunnen uitoefenen in hun wijk en in hun eigen leven.  Het vertrekt vanuit de positieve kracht van jongeren in plaats van de negatieve verhalen die vaak uit Rotterdam Zuid- komen.

Jettie Medema, algemeen directeur van City Solid, legt op de website uit dat het gaat om het zien van perspectief: “Wanneer jongeren hun skills ontdekken en ontwikkelen, krijgen ze niet alleen zicht op een positieve toekomst, maar dragen ze ook bij aan een veilige en veerkrachtige omgeving. (Be)Invloed biedt hen de ruimte om zichzelf voor het voetlicht te brengen en zo ook weer anderen te inspireren.”

Wanneer jongeren hun skills ontdekken en ontwikkelen, krijgen ze niet alleen zicht op een positieve toekomst, maar dragen ze ook bij aan een veilige en veerkrachtige omgeving. (Be)Invloed biedt hen de ruimte om zichzelf voor het voetlicht te brengen en zo ook weer anderen te inspireren.Jettie Medema

Veiligheid en cultuur

Het concept is bedacht door Quardin, een platform voor talentontwikkeling via cultuur, en City Solid, dat jongeren perspectief en kansen biedt op ontwikkeling, certificaten en werk. Het is tot stand gekomen in opdracht van het Nationaal Programma Rotterdam Zuid en in samenwerking met de Directie Veiligheid van de gemeente Rotterdam. Fariesh Abdoelrahman, eigenaar van Quardin, legt uit: “In deze domeinoverstijgende samenwerking wordt onderzocht hoe veiligheid en cultuur elkaar kunnen versterken, hoe je preventief kunt werken in plaats van repressief en hoe jongeren meer eigenaarschap kunnen krijgen over hun leven en keuzes.”

Cultuur als startpunt van gesprek

Het platform maakt bewust gebruik van verschillende (culturele) middelen: documentaires, live ontmoetingen, lesprogramma’s en workshops. Door deze werkwijze spreken jongeren zich uit, ontstaat zelfreflectie en groeit eigenaarschap. Bovendien verbindt het platform verschillende domeinen, waardoor een aanpak ontstaat die verder gaat dan losse projecten. Zo werkt het platform als een ecosysteem: media zorgen voor emotionele herkenning, educatie voor bewustwording, cultuur voor expressie en veiligheid voor stabiliteit. Op scholen helpen de documentaires in het burgerschapsonderwijs. Ze vormen een aanleiding voor gesprekken tussen docenten en jongeren over invloed.

De documentaires worden niet online gepubliceerd, want privacy en emotionele veiligheid zijn essentieel. De documentaires zijn dus niet het eindproduct, maar juist het startpunt voor gesprekken waarin taboes bespreekbaar worden en jongeren in een veilige setting hun verhaal kunnen delen. Dit maakt hen veerkrachtiger en zo ontstaan nieuwe rolmodellen voor Rotterdam-Zuid.

Verder lezen

Meer lezen? Bekijk dan de volgende websites:

• Website Level Up
• Website (Be)Invloed