Lessen van zeven jaar Verduurzaming van Kwetsbare Wijken

Sinds 2018 keken onderzoekers naar manieren waarop de warmtetransitie als hefboom kan dienen voor een betere leefkwaliteit in kwetsbare wijken. Dit afsluitende onderzoek brengt beloftevolle ontwikkelingen uit de laatste twee jaar van het programma Verduurzaming van Kwetsbare Wijken naar voren. Samenwerking met bewoners vindt steeds meer op gelijkwaardige basis plaats en na jaren van zaaien worden er nu tastbare resultaten geoogst.

Deze publicatie brengt voor de laatste keer de lessen in beeld van het zevenjarig programma Verduurzaming van Kwetsbare Wijken (VKW). Van 2018 tot 2025 ondersteunden Nyenrode Business Universiteit, het Verwey-Jonker Instituut en Platform31 gemeenten met een lerende aanpak om de energietransitie te verbinden met andere opgaven in kwetsbare wijken. We volgden de voortgang van deze gemeenten om te onderzoeken hoe ze opereren in de praktijk, hoe de energietransitie vorm krijgt, waar gemeenten tegenaan lopen en hoe ze tot oplossingen en doorbraken komen.

Omdat de energietransitie nog in volle gang is, gaat het leren de komende jaren door. Het programma VKW is afgesloten, maar Platform31 blijft gemeenten ondersteunen in het vervolgprogramma Verduurzaming en Energiearmoede in Kwetsbare Wijken (VEKW), gericht op de aanpak van energiearmoede en op het verbinden van de warmtetransitie met andere opgaven.

Progressie: vertrouwen, resultaten en lerende aanpak

Ondanks allerlei politieke, economische en maatschappelijke onzekerheden, hebben gemeenten vooruitgang weten te boeken. In plaats van somber en passief, tonen ambtenaren zich weerbaar en actiegericht. Naast tastbare resultaten, zoals woningen die aardgasvrij zijn en het opknappen van de openbare ruimte, zijn er met de oprichting van warmtebedrijven belangrijke stappen gezet naar een toekomst zonder aardgas. Ook de lerende aanpak – in een transitie cruciaal om vooruit te komen – is steeds vanzelfsprekender.

Progressie: bewoners betrekken en opgaven verbinden

Steeds meer gemeenten melden dat ze beter in staat zijn bewoners van kwetsbare wijken te bereiken. Ze onderkennen dat bewoners gelijkwaardige partners zijn, dat vertrouwen verdiend moet worden, en dat open en eerlijke gesprekken een sleutelvoorwaarde zijn. Dat helpt ook bij het verbinden van opgaven. Waar gemeenten drie jaar geleden nog terughoudend waren om binnen een wijkaanpak echt werk te maken van koppelkansen, is dit tegenwoordig meer vanzelfsprekend.

Jaren praktijkervaring

Dankzij de lerende aanpak reikt het programma VKW concrete lessen voor de toekomst aan, die voortkomen uit zeven jaar praktijkervaring van in totaal 22 gemeenten. In het kort:

• Sluit aan bij wat bewoners belangrijk vinden; wees transparant over kansen, risico’s en onzekerheden.
• Bouw vertrouwen met zichtbare, kleine verbeteringen.
• Creëer meervoudige waarde door opgaven, partners en bewonersbelangen slim met elkaar te verbinden.
• Gebruik verbindende taal, die begrijpelijk is voor bewoners en samenwerkingspartners.
• Investeer in duurzame samenwerking met duidelijke afspraken en verantwoordelijkheden.
• Houd ruimte voor flexibiliteit in planning, fasering en uitvoering.
• Zorg voor kennisdeling en reflectie om voortgang, creativiteit en aanpassingsvermogen te versterken.